October 2 special: కారు కోసం అప్పు చేసిన ప్రధాని, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి కథ

పేదరికంలో పుట్టిన పట్టుదల:

1904 అక్టోబర్ 2న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ముఘల్‌సరాయ్‌లో శాస్త్రి జన్మించారు. పసితనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయి, కటిక పేదరికంలో పెరిగారు. పడవ ఛార్జీకి డబ్బులేక గంగానదిని ఈది బడికి వెళ్లేవారని చెబుతారు. కులాన్ని సూచించే "శ్రీవాస్తవ" అనే ఇంటి పేరును ఆయన వదులుకున్నారు. కాశీ విద్యాపీఠ్‌లో పొందిన "శాస్త్రి" పట్టానే తన పేరులో భాగం చేసుకున్నారు.

స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో సైనికుడు:

గాంధీజీ స్ఫూర్తితో యుక్త వయసులోనే సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో చేరారు. ఎన్నోసార్లు జైలుకు వెళ్లారు, మొత్తంగా దాదాపు తొమ్మిదేళ్లు జైలు జీవితం గడిపారు. కాంగ్రెస్‌లో అంచెలంచెలుగా ఎదిగి, నెహ్రూకు అత్యంత విశ్వసనీయ సహచరుడిగా నిలిచారు.

నైతికత కోసం పదవిని వదులుకున్న మంత్రి:

రైల్వే మంత్రిగా ఉండగా 1956లో మహబూబ్‌నగర్ వద్ద జరిగిన రైలు ప్రమాదానికి నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ రాజీనామా చేస్తానన్నారు. నెహ్రూ అప్పుడు అంగీకరించలేదు. అదే ఏడాది అరియలూర్ ప్రమాదం జరిగాక శాస్త్రి పట్టుబట్టడంతో రాజీనామాను ఆమోదించారు. భారత రాజకీయాల్లో జవాబుదారీతనానికి ఇది అరుదైన ఉదాహరణ. హోంమంత్రిగా అవినీతి నిరోధానికి చర్యలు తీసుకున్నారు. రవాణా మంత్రిగా బస్సుల్లో మహిళా కండక్టర్లను నియమించారు. అల్లరి మూకలను చెదరగొట్టడానికి లాఠీల బదులు నీటి ధారలను వాడే పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టారు.

సంక్షోభ వేళ సారథ్యం:

1964 జూన్‌లో నెహ్రూ మరణం తర్వాత శాస్త్రి ప్రధాని బాధ్యతలు చేపట్టారు. అప్పటికి దేశం ఆహార కొరత, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, పొరుగు దేశాల శత్రుత్వంతో సతమతమవుతోంది. మృదుస్వభావి, పొట్టి ఆకారం కావడంతో చాలామంది ఆయన్ను తక్కువగా అంచనా వేశారు. 1965లో పాకిస్తాన్ దాడి చేసినప్పుడు, సైన్యానికి పూర్తి స్వేచ్ఛనిచ్చారు. సరిహద్దులో కాపలా కాసే సైనికుడిని, పొలంలో చెమటోడ్చే రైతును గౌరవిస్తూ "జై జవాన్, జై కిసాన్" నినాదాన్ని ఇచ్చారు. ఆహార సంక్షోభ సమయంలో వారానికి ఒక పూట భోజనం మానేయాలని ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. ఆ పని ముందుగా తన ఇంట్లోనే మొదలుపెట్టారు.

స్వావలంబనకు పునాది వేసిన నిశ్శబ్ద శిల్పి:

వ్యవసాయ సంస్కరణలు, అధిక దిగుబడినిచ్చే వంగడాలకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం ద్వారా హరిత విప్లవానికి దారి చూపారు. దీనివల్ల ఆహార దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గింది. అమూల్ సహకార నమూనాకు మద్దతుగా నిలిచి, 1965లో జాతీయ పాడి అభివృద్ధి బోర్డు (NDDB) స్థాపనకు తోడ్పడ్డారు. ఇదే శ్వేత విప్లవానికి దారితీసి, భారత్ ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా పాలు ఉత్పత్తి చేసే దేశంగా ఎదగడానికి కారణమైంది.

తాష్కెంట్‌లో ఆయన మరణం, ఇంకా మిగిలిన ప్రశ్నలు:

1966 జనవరి 10న సోవియట్ యూనియన్ మధ్యవర్తిత్వంతో, పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు అయూబ్ ఖాన్‌తో తాష్కెంట్ ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. మరుసటి రోజు తెల్లవారుజామున, జనవరి 11న తాష్కెంట్‌లోనే ఆయన కన్నుమూశారు. గుండెపోటే కారణమని అధికారికంగా ప్రకటించారు. అయితే పోస్ట్‌మార్టం జరగకపోవడంతో దశాబ్దాలుగా అనుమానాలు వినిపిస్తున్నాయి, నిజాలు బయటపెట్టాలన్న డిమాండ్లూ కొనసాగుతున్నాయి. మరణానంతరం భారతరత్న అందుకున్న తొలి ప్రధానిగా ఆయన నిలిచారు.

ఆయన ఎందుకు మరుగున పడ్డారు? ఎందుకు మరవకూడదు?

లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి ఎత్తైన విగ్రహాలు కోరుకోలేదు, గొప్ప ప్రచారాలూ చేసుకోలేదు. అయినా దేశం ఆకలితో అలమటించిన రోజుల్లో ఒక పూట భోజనం మానేయమని పిలుపునిచ్చి, ముందు తాను ఆచరించారు. ఒక రైలు ప్రమాదానికి నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ మంత్రి పదవినే వదులుకున్నారు. ప్రధానిగా ఉండీ కారు కొనడానికి అప్పు చేసిన ఆయన, తన కోసం ఏమీ మిగుల్చుకోలేదు, దేశం కోసమే అన్నీ ఇచ్చారు.
ఈ అక్టోబర్ 2న గాంధీ జయంతితో పాటు శాస్త్రి జయంతిని కూడా స్మరించుకుందాం.

అధికారం ఉన్నా అహంకారం లేకుండా, గొప్పలు లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా సేవ చేసిన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి నిజమైన మహాత్ముడు.

జై జవాన్, జై కిసాన్!..

Writes: Sid Anishetty